आवक जांभळाची, चर्चा मात्र दुष्काळाची! गोंदियाकरांच्या चिंतेत ‘जांभूळ’ वाढ

किमतीत मोठी घसरण; १०० रुपये किलोने विक्री
जांभळाचा भरपूर बहर भविष्यातील संकटाचा इशारा?
जुन्या जाणत्यांच्या अनुभवामुळे खळबळ
गोंदिया : सध्या गोंदिया तालुक्यासह जिल्ह्यात निसर्गाचे एक अनोखे आणि तितकेच गूढ रूप पाहायला मिळत आहे. तालुक्याच्या प्रत्येक कानाकोपऱ्यात, शेताच्या बांधावर आणि मुख्य रस्त्याच्या कडेला जांभळाचा जणू काही सडाच पडलेला दिसून येत आहे. रानावनात लगडलेली जांभळाची फळे पाहून डोळ्यांचे पारणे फिटत असले तरी, ही निसर्गाची समृद्धी गोंदियाकरांच्या मनात धाकधूक निर्माण करत आहे. सध्याच्या परिस्थितीत फळांचा ‘राजा’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जांभळाचे यंदाचे विक्रमी उत्पादन सर्वसामान्यांसाठी कुतूहलाचा तर ज्येष्ठांसाठी चिंतेचा विषय ठरला आहे.
किमतीत मोठी घसरण; ग्राहकांची गर्दी
जांभळाची मोठ्या प्रमाणावर झालेली आवक पाहता, स्थानिक बाजारपेठेत सध्या हे रसाळ फळ मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. काही दिवसांपूर्वीच २०० ते ३०० रुपये प्रति किलो दराने विकले जाणारे जांभूळ आज १०० रुपये प्रति किलो दराने ग्राहकांना मिळत आहे. किमतीत झालेली ही मोठी घसरण ग्राहकांसाठी एक मोठी पर्वणीच ठरत आहे. जांभळाचे अनेक औषधी गुणधर्म आरोग्यासाठी फायदेशीर असल्याने, नागरिक मोठ्या आवडीने हे फळ खरेदी करत आहेत. बाजारपेठेत जांभळाच्या विक्रीत झालेली ही अभूतपूर्व वाढ, ग्राहकांची गर्दी आणि सर्वत्र पसरलेला जांभळाचा सुगंध हे सध्या अहमदपूर बाजारपेठेचे मुख्य आकर्षण ठरले आहे.
……………………………………………………….
दुष्काळाचे भाकीत आणि पारंपरिक समजूत
एकीकडे जांभळाचा आस्वाद घेताना लोक खूश असले, तरी दुसरीकडे मात्र ज्येष्ठ नागरिक आणि जुन्या जाणत्या लोकांच्या चर्चांना उधाण आले आहे. ग्रामीण भागातील अनुभवातून अशी एक धारणा आहे की, ज्या वर्षी निसर्ग जांभळाच्या रूपाने अतिउत्पादनाचा ‘हा’ संकेत देतो, त्या वर्षी पावसाचे प्रमाण घटून दुष्काळाची स्थिती निर्माण होऊ शकते. ही पारंपरिक समजूत गोंदियाकरांच्या चिंतेचे प्रमुख कारण बनली आहे. जुन्या पिढीतील लोक आपल्या अनुभवाच्या आधारे जेव्हा हे भाकीत वर्तवतात, तेव्हा नवतरुणाईच्या मनातही याबद्दल प्रश्नचिन्ह उभे राहते.
……………………………………………………….
विश्लेषणात्मक दृष्टिकोन आणि वास्तव
तार्किक दृष्टिकोनातून विचार केला तर, झाडांच्या वाढीसाठी आणि फळधारणेसाठी अनुकूल हवामान, पाऊस आणि तापमानातील बदल ही नैसर्गिक कारणे असू शकतात. मात्र, केवळ विज्ञानाच्या चष्मातून न पाहता जेव्हा लोक परंपरेला जोडतात, तेव्हा चर्चा अधिक गंभीर होते. शेवटी, हा केवळ एक योगायोग आहे की निसर्गाचा भविष्यातील संकटाकडे इशारा? या प्रश्नाचे उत्तर शोधणे कठीण आहे.
परंतु, निसर्गाच्या या संकेताने गोंदियाकरांना अधिक सावध आणि सतर्क केले आहे. आता येणारा काळच ठरवेल की जांभळाचा हा बहर हा सुखाचा ठेवा ठरतो की दुष्काळाची चाहूल. सध्या संपूर्ण तालुक्यात जांभळाच्या या सड्यामुळे केवळ फळांचीच नव्हे, तर दुष्काळाच्या चर्चेचीही मोठी ‘आवक’ वाढली आहे, हे मात्र नक्की. निसर्गाचे हे गुपित उलगडणे कठीण असले तरी, वातावरणातील हे बदल निश्चितच सर्वांचे लक्ष वेधून घेत आहेत.
……………………………………………………….
गोंदिया बाजारपेठेत जांभळाची आवक वाढली
सध्या गोंदिया जिल्ह्यातील स्थानिक बाजारपेठांमध्ये पावसाळी फळ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जांभळाची (Jamun) आवक मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. चवीला आंबट-गोड आणि रसाळ असणाऱ्या या गावरान जांभळाने बाजारपेठ काळीभोर झाली असून, ग्राहकांकडूनही या औषधी फळाला प्रचंड पसंती मिळत आहे.
पावसाळ्याच्या सुरुवातीला येणारे हे फळ आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी मानले जाते. विशेषतः मधुमेह (डायबिटीज), पोटाचे विकार आणि पचनक्रिया सुधारण्यासाठी जांभूळ रामबाण उपाय मानले जात असल्याने बाजारात या फळाला सध्या मोठी मागणी आहे. गोंदिया शहरासह जिल्ह्यातील विविध ग्रामीण बाजारपेठांमध्ये जांभळाच्या टोपल्या आणि गाड्या मोठ्या संख्येने सजल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे. परिसरातील जंगलांमधून तसेच शेजारील भागातून स्थानिक विक्रेते हे फळ विक्रीसाठी आणत आहेत.
हंगामाच्या सुरुवातीला जांभळाचे दर गगनाला भिडलेले होते, मात्र आता आवक वाढल्यामुळे दर सर्वसामान्यांच्या आटोक्यात आले आहेत. सध्या बाजारात गुणवत्तेनुसार १०० ते १५० रुपये प्रति किलो दराने जांभळाची विक्री सुरू आहे. या हंगामी व्यवसायामुळे ग्रामीण भागातील मजूर, आदिवासी बांधव आणि लहान विक्रेत्यांना चांगला रोजगार उपलब्ध झाला असून, त्यांच्या आर्थिक उत्पन्नात भर पडत आहे.